Ul giüstamentu dáa spusa




Il racconto che segue, pubblicato nel 1938 da Carlo Azimonti, descrive pratiche che già a quei tempi erano in disuso. Azimonti ci dice che ormai si erano fatte strada pratiche più simili a quelle che, almeno fino a non molto tempo fa, erano prassi comuni in vista dei matrimoni.
Oggi, nel 2019, anche tali più recenti prassi tendono a venir sostituite: non ci si sposa quasi più e si investe il meno possibile, anche perchè nulla è più instabile delle unioni fra un uomo e una donna.
Godiamoci dunque quel che avveniva un secolo fa, con la mentalità del tempo alla quale dobbiamo sforzarci di calare il nostro pensiero durante la lettura.
24 aprile 2019 - Enrico Candiani
Sa ridì non, va cöntu ma sa féa ‘na ölta a giüstá a spusa. Èccu ! Ho munànca da finì da dervì a búca cha si giá dré a sghignasciá ! Stè cìti, ludri da ludri !
Donca ai tempi di ànn indrè, cand èan da fá una spusa, l’éa non tème mó: chi fán pochi ciàcciar e ‘ma s’hin metüi d’acórdu i paénti da lü cunt i paénti da lé in sül crumpá a mubiglia, tütt 'l è bel’e che finì ! E sa gh’é un caicòssa par traversu lu méttan a postu tra da lui paénti senza disbischiziá i spusi, in manéa ch’i fán non catíu sanghi prima ancamó da maiássi. Mó 'l è comudu: dopu cha gh’é gnü a üsanza da fá mèza spesa a piögn par méti sü cá ! I crompan chèl ch’han da crumpá, e candu a cá l’è ben piantáa, i tìan sü ul strasóntu da chèl ch’han spendü, e mèza spesa la gha tùca a chi da lü, e mèza spesa a chi da lè, e ghè pü nagùta da ratelá.
Ma ‘na ölta l’éa mìa inscì ! ‘Na ölta ognadögn al purtèa a só roba e a spusa, insèma al librétu da matrimoni, la metéa ingná in dul cumó a nota da tütt’a roba cha l’éa purtá dré da cá sua; parchè, in casu cha la muiéa prima da vèghi un fiö, a roba la gh’andéa indré ai genti da lè. Ah, si ! Ai tempi indré sa féa i robi par bén pulidu. E gh’éa mai, in calónch’evenienza, da rabutá.

Mó, tièm un po’ ul fiá ! Ciá un gútu da vén, ch’a gh’ho sèca a gùa, se da non sum bón pü d’andá innanzi....
- Oh, Jesüssi, mó a tiu ul respiu. 'L é un po’ brüschètu ul mericanèl, ma da masutá ul canaüzzu 'l é bon anca lü.
- ‘Na ölta, prima d’andá áa gesa, gh’éa da giüstá a spusa. E, dái… ch’i rìdan ancamó ! A giüstá a spusa al vuèa dì: mètisi d’acórdu sü chèl ch’a la duéa purtá lé e chèl ch’al duéa purtá lü. E sicùmi né lü né lé da danè gha n’éan mìa, gha tuchéa ai so genti da lur dü a decidi chèl ch’éan da daghi par mèti sü cá.
– Pa’ incumenzá a giüstá a spusa (ul giüstamentu al vegnéa fèi in cá da lé) gha uéa paegiá una mèza damigianèta da vén, cha 'l é chèl ch’a gha vöi par discantá a lénga; una filzèta da salám par rompi ul digiögn… dopu scèna; un tócu da furmái cha fa i fìi par mandá giù ul bubù.
- Ciá un oltar gùtu, che a prèdiga l’è longa ! G’ho un po’ d’infregiù e sa sa gha béi adré non un cài gutèn da vèn ogni tantu, a sa po’ pü ‘ndá innanzi a parlá, parchè sa fa lì chèl sciatén in dal gùa ch’al ta töi ul fiá.
Ul spusu, ma 'l éa votùi da sìa, al lüstréa i scarpi e i u lazéa bén pulìdu cunt i strénghi nöi; al sturtiéa ul fuláru inturnu al col e al spazetéa un páa da völti ul capèl. E dopu, cunt’ a trüpa di só, 'l andéa in cá di egenti da lé.
– Bonasìa, bonasìa!
- Ti, va a tö i cadréghi, porta chì i scágn e a panca pá i fiö !
- Trabülé non, trabülé non, car Signùi, nögn a stèm anch’in pé !
- Ma si máti, setèssi giù, che a cadrèga va lu fàn pagá non !
Dopu sti complimenti d’üsanza, gha vegnéa ul tócu da salám cunt i prim fiaschèti dul vén. Piátti s’àn üséa mia. Ognadögn a so féta e i mulázi i ‘ndèan. Finì ul salám, sa cumenzéa a fa i spurgénzi. Ul spusu al disèa: Men gha fó tri anèi e a spila cunt ul brilò; mèn gha fò i uegìti cunt i pendenti… E ul pá dáa spusa al respundéa: Mèn gha fó dudas camìsi, ses lanzö (quáttar da bumbasina e dü da tìa), ses fudréti dáa stessa roba di lanzö, dü mateázi, un cumó…
A sto pontu gha sucedèa ul rabèl.
Ul spusu al vuéa dü cumó, ul pá dáa spusa al vuéa dágan vön sul. I suèl minùi dáa spusa (pensandu che un dì i duéan spusassi anca lùi) i tègnèan pá i dü cumó; i fradèi (cha i vueàn lassá ‘ndá föa poca roba da cá) i tegnèan dul pá. Ul spusu al fèa par piantá lì tuscossi e scapá; áa spusa gha gnéa ul svenimentu e gha uéa cùri a tö ul sé da faghi üsmá. Intantu la vuséa: “- mén son rüináa !...“
Ul pá al féa mustra da dá föa da mátu:
“- ah, ti disi ch’a ti sé rüináa !? Dèmi ul sügüén cha gha táiu via ‘l có !.”
Giù tücci a caragná, dón e fiö.
Finì da caragná, gha ‘gnèa ultra i segónd fiaschètti dul vén e ‘l tócu da furmái. I mulázi i turnèan andá e a pási la turnèa triunfá. Ciápa da chì, ciápa di lì i dü cumó i vegnéan vultra, insèma a i ültam fiaschètti. A spusa la süghèa i ögi e la sa freghéa lá atác’ al spusu, i fiö i cuchéan dul sögn e i vigi i cüntéan sü i panzanighi par tiá u ua d’andá cá.
Candu i gènti dul spusu i laéan sü di cadrèghi pa’ andá, ul pá dáa spusa al disèa, scurland’ul có:
“- gha vör püssé dané a maiá ‘na tùsa che crumpá ‘na váca..”
E cun sta riflesión, a spusa l’éa bèla che giüstáa…

Carlo Azimonti pubblicato su "Pagine Bustocche" - 1938

Altre composizioni di Carlo Azimonti