Anca i cá i podan parlá




Un dì cha seu dré ndá a pagá i tassi in banca, hu sentü di gran frecassi e a m'é gnü da ndá a vidé s' i éan dré a fá.
Pèna girá ul cantón, hu üstu na gran machina gialda longa cunt una buca culur dul feru e di denci longhi e ghüzi in mezu áa stráa. Nastar bianchi e russi i seréan sü a stráa par fá passá nissögn.
Sum vanzá lì cunt ul nasu in l'aia. A grü a la s'é mösta da culpu par daghi un bütón a na cá vegia e früsta, un curti banduná da trenta o quarant'ann.
Na sciuèta cunt i scarpi lüstar e vòlti 'na spana a la ma disi: "Meno male. Finalmente un po' di pulizia e di progresso". La ma suridi tüta cuntenta e a la vá igná in sü chi tràmpui russi sbarlüsenti cha la gh'ha in di pé, e un bel pedagn 'a la moda'.

Megn inveci a vanzu lì.

In sü a cá a sa fá sü un sègn, al ciápa furma, al sumèia a na facia d'una dona vègia cun sü un fulard in có, cuma sa üsèa na ölta p'andá in Gesa.
A la möi a buca e megn, ch'a som un po' sturnu, a pröu a lengi dentu in di labar, a manéa cha fó sempu cunt i mé in cá, par fassi dá non dul sturnón.

E la taca: "Sa pudessu parlá, a pudessu cüntavi tanci da chi robi ch'a ghé capitá in chel curti chi ! Chanta genti, chanta fadiga. Dului e dispiasé e pö anca robi da ridi e robi ch'a sa podi non cüntá parchè 'l é mèi nissön a i u sá.

Sa pudeu parlá a va cüntéu dáa Sarméla, chèla ölta che ul Pidrö - ch'al stéa in chèl curti chi, ma d'un òla faméia - na bela bassua 'l ha tacá a daghi fastidi ai tusann dáa Sarmèla. Sti tusann ean cá da par lui stan che a Sarmela e ul so omm i ndéan a lauá, lü in dáa piana a catá sü a segra, e lé in stabilimentu.
Ul Pidrö, ch'al èa un giuanasciu senza misté e senza giudizi, al vuéa cercá da tucá i tusaneti dáa Sarmèla. Vüna di dü, a püssé piscinina, l'é stèi bona da scapá. Da cursa fina al stabilimentu dáa só mama.
Ul purtiná al manda a ciamá a Sarméla e a tuseta a la gha cönta dul Pidrö. A Sarméla la gha dumanda permessu al sciur padrón (a chi tempi lá l'éa non tenme mó che ugnadögn al fa 'ma al vöi lü anca in sü ul lauá) e a la curi a cá.
La borla dentu in curti e la branca in man un sciocu da lègn da chi tai paegiá pa' u invernu e la rampega in sü a scáa sempia cha la mena in dul stanzén dul Pidrö. La spalanca u üsciu e senza di nè a nè ba, la gha mena na caneláa in sü ul có. Ul Pidrö al lassa andá a tusa e a Sarméla la valza ul sciocu e a la mena un oltar culpu. Pö tri, quatar.
Ul Pidrö al s'é valzá sü dopo püssè da ven dì, e 'l é mai pü stèi bon da caminá drizzu.
A Sarméla l'é gnùa vegia e mai nissögn 'l ha pü ussá faghi dul má a lé o ai só tusann.

Sa pudeu parlá a va cüntéu da chandu ul Pinèta - ch'al éa un brau umetu ma un po indré da cumprendóni e nissögn a gha déa trá - 'l ha vüstu ul fiö dul Crapugnén, da trì ann, burlá dentu in dul buzón d'aqua cha sa féa in dul curti chandu al piuéa par tri o quatar di in fia.
Stu fiuetu 'l éa dré negassi parchè a so mama l'éa dré fá a bügáa e l'ha sentü naguta.
Ul Por Pinèta - che a mama da stu fiö la gh'éa dì: tuca non i me fiö parchè va cha ta mazzu - al saea non se fá. Ma nissögn al gha dea na man, a stu por balén, par tial föa dul buzón.
Ul Pinéta 'l ha ciapá cuagiu e 'l é ndè a tiá föa stu fiö.
Stu por piscinén 'l éa tül vonciu e maseá e ul Pineta 'l ha ciapá in brasciu par menál dáa so mama.
Chandu a dona dul Crapugnén l'ha vustu ul Pineta cunt in brasciu ul fiö bagná 'me un puasén, a la gh'é saltá in có al Pinèta par dagan 'na masnáa.
Al é stèi ul por piscinén a dighi áa só mama:
"Non, mama, ul Pinèta al m'ha trá föa lü du aqua, a som burlá dentu da par megn in dul buzón".
Sta poa dona a la saéa pü me fá a scüsassi. E dopo da chel dì li anche al Pinèta han tacá a guardaghi dossu in un ola manéa.

Sa pudeu parlá a va cüntéu da chandu a gh'é gnü a stá in curti na stroliga.
Che gran muimentu da genti da tüci i qualitá, sciui e puaiti, büstochi eban fuèsti.
Gha guardéan tüci da sbiessu e i sbasséan ul có par non risciá da fassi tiá dré un chai malefizi.
Un bel dì gh'é gnü chi a Sineta. Eban cha gha disean Sinéta, l'éa un tuson luongu cunt una schena granda e dü brasci 'mé un magütu.
La gh'ha cercá áa stroliga se ul só muùsu al gha vuéa ben darbón.
A stroliga a la s'é fèi pagá par daghi un scartozzu cun dentu un sassén da metaghi in sacogia al muùsu e a la gh'ha dì che chel lì 'l éa chell giustu, e cha la pudéa stá cüieta e spusál.
Pecá che ven' dì dopu 'l han truá ch'al brascéa sü na spuzeta, na tusa d'un sciui, vüna cui dané.
A Sinèta par prima roba l'é ndéi dul muùsu e a la gh'ha dèi na pegnáa in sül có ch'a gh'é vurzü püssé da quindas di pa' ndá igná ul bernocul.
Pö l'é gnüa chi in dul curti par giustá a rasón cunt áa stroliga.
Pèna dentu l'ha ciapá a fulca e la vuéa mazá a stroliga.
I oman dáa curti han cercá da fermála ma le la ghéa in man a fulca e a i u tignéa tüci luntán sübendughi a ponta dáa fulca, anca contra da lùi.
A Stroliga la s'é será dentu in dáa cá, ma a Sineta la cerchéa da sbati in tera anca a porta.
Gh'é tucá curi i guardi e par vessi bon da brancala gh'é vurzü cenc' oman in divisa.

Sa pudessu parlá... ma megn a som bona non da parlá... e donca tüci chi rasón chi i van igná in sül cassón dul camiun ch'al mèna via i maton sgará.

A rüspa la ga dèi un büton áa cá.

S'é sentü un frecassu e pö, dopo un mumentén, un tocu da müu ch'al burlea giù.

E i mé uègi sturni han sentü, döntu in che frecassu, chi paól chi.... "oh che dului..." e pö, stan che ul müu al sgaréa, .... "razza da malamenti...."




Enrico Candiani - maggio 2020